Povodom 175 godina od ubistva: Pomen knezu Nikoli Miloševiću u Donjem Zagaraču
1 min read
Pomen za knjaza Nikolu Miloševića
Udruženje prijatelja i poštovalaca Bjelopavlića „Bijeli Pavle“ iz Danilovgrada i Srpsko istorijsko kulturno društvo „Nikola Vasojević“ iz Berana, 30. maja organizuju pomen knezu Nikoli Miloševiću Vasojeviću. Pomen će se održati u crkvi Svetog Simeona Mirotočivog u Donjem Zagaraču u 11. 30 sati.
Knez Nikola Milošević Vasojević je značajna ličnost iz istorije Vasojevića koji je u prvoj polovini 19. vijeka bio jedan od vođa tog plemena. Bio je izuzetno obrazovan čovjek, govorio je više jezika, a održavao je političke i ostale veze sa Engleskom, ali Srbijom i Turskom. Zagovarao je i stvaranje nezavisne države „Holmije“ koja bi se prostirala na prostoru Vasojevića. Bio je jedan od prvih autora saobraćajne trase koja bi povezivala Srbiju i Crnu Goru, a čije se skice poklapaju sa današnjim utevima između te dvije države. Ubijen je 30.maja 1844. godine u Donjem Zagaraču. On je na poziv Njegoša krenuo za Cetinje, ali je u Donjem Zagaraču upao u zasjedi, kada je i ubijen. Prema pouzdanim podacima knjaza Nikolu su ubili perjanici vladike Rada iz porodice Toromana.
Istoga dana u Danilovgradu u prostorijama „Matice srpske“ u 19. sati biće predstavljen časopis „Glas Holmije“, kao i knjige Gorana Kikovića „Preci i potomci“, „Vasojevići u borbi za srpsko i jugoslovensko ujedinjenje 1914-1918.“ i „Rusija i Crna Gora kroz vjekove“.
I još nešto, kakav je to bio knez bez kneževine, samo sa nekim nacrtanim grbom, pečatom. Njegoš je prema njemu. iz simpatije i obrazovanja, svakako, gajio prijateljstvo, te mu je ispevao čak i jednu pesmu, u kojoj ga veliča kao srpskog rodoljuba starog kova. Ali su se njihovi odnosi pogoršali do otvorenog neprijateljstva. Ali tada 1835. godine, Vasojević je isposlovaoda mu Njegoš izda „gramatu“ o „plemićkom poreklu“ (plemstva u Crnoj Gori od njenog postojanja nije bilo – sem zvanja vođe ili vojvode), te se i u ovom slučaju može osporiti plemićka titula kneza Radonjića (svako selo u Brdima je imalo svoga kneza). Tako je Nikola Radonjć postao knez Vasojevića, potomak, kako je sam tvrdio, „sloveno-ostrogorske dinastije“. Uradio je kneževski pečat, izveo zanimljivu genealogiju („rodoslovije Vasojevića“ koji su živeli u Holmiji“), sve do najstarijeg pretka Steva vasojevića (Stevana Musića), o kome su se uz gusle pevale srpske junačke pesme. Prosto rečeno bio je knez bez kneževine, u kojoj je nakratko, obdanice, bio samo dva puta, pokušavajuči da ubedi vasojevićke glavare i igumana u Đurđevim stupovima, da mu se pridruže u nečasnom naumu.
Dr Momčilo D. Pejović je potpuno u pravu. Pisati o vasojevićkom knezu Nikoli Radonjići (po rođenju Milošević iz Lijeve Rijeke) vrlo je zahtevno ali i odgovorno pred istorijom, jer nije bio, kako smatraju udruženja koja obeležavaju datum njegove smrti, veliki Vasojević i Srbin, već naprotiv, suprotno od toga! Uz neprijatelje Srbije i Crne Gore, i njihovog ujedinjenja, upravo je stao Nikola Radonjić Vasojević, koji je po preudaji svoje majke za Gligora Radonjića, koristio samo prezime Radonjić, nikada Milošević, sve do svoje nasilne smrti 30. maja 1944. godine. Hteo je, uz pomoć neprijatelja srpstva, da stvori katoličku kneževinu izmneđu Srbije i Crne Gore, nazvavši je staroslovenskim imenom Holmija(?!). To mu je i došlo glave!
OPREZ(NO) PRI „TVRDNJI“ BEZ KONKRETNIH DOKAZA!
U našoj (crnogorskoj) istoriji u dalekoj i bližoj prošlosti mnogo je događaja koji su još uvijek nepotpuno razjašnjeni, a posebno kada je riječ o ubistvima značajnih istorijskih ličnosti, među kojima je i ubistvo „kneza Nikole Miloševića Vasojevića iz Berana“.
Ovih dana se organizuje pomen Knezu Nikoli Mološeviću Vasojeviću od strane Udruženja prijatelja i poštovalaca Bjelopavlića „Bijeli Pavle“ iz Danilovgrada i Srpskog istorijsko kulturnog društva „Nikola Vasojević“ iz Berana. Odmah da kažem da se pridružujem razjašnjenju svih „spornih“ događaja koji se tiču i pojedinih ličnosti iz naše daleke ili bliske prošlosti i ujedno održavanju i obilježavanju njihovog pomena.
Međutim, ima nešto što je problematično ili bi moglo biti problematično i diskutabilno kada je u pitanju ubistvo odnosno mjesto ubistva „kneza Nikole Vasojevića“, gledano iz ugla raspoloživih dokumenata – argumenata koji se mogu naći, istraživati i ujedno tumačiti.
S obzirom da se već dugo bavim izučavanjem istorije Crne Gore, njene prošlosti unazad nekolika vijeka, između ostalog kada je u pitanju i ubistvo „Kneza Nikola Vasojević“, pročitao sam gotov sve što je objavljeno o tome. U svojim istraživanjima koja se tiču rusko-crnogorskih odnosa u posljednja tri vijeka pregledao sam i ogromnu literaturu i rusku periodiku.
U ruskom časopisu „Russkaя starina, 1898 godъ. (Ežemѣsяčnoe istoričeskoe izdanie), Moskva, S.-Peterburgъ 1870-1899 gg. Godъ XXIX-й izdaniя. Sanktpeterburgъ. Яnvarъ, 1898 godъ, u navedenoj svesci zanimljiv je članak pod naslovom „Zapisi Mihaila Čajkovskog“, koju prepisku je vodio sa Mehmed-Sadik pašom („Zapiski Mihaila Čaйkovskago“. Mehmetъ-Sadikъ paši), u kojoj se pominje i Crna Gora na jednom mjestu u odeljku XXIX, strana 667-675, (Povelenie Černogorskago knяzя Svяtopolka Vazoviča)! Prevod sa francuskog na ruski jezik sačinio V. V. Timoščuk (V. V. Timoščukъ). Mišljenja smo da se ne radi o tehničkoj-slovnoj grešci, već o slabom prevodu autora V. V. Timoščuka, i da je prije svega riječ o knezu Vasojeviću, za koga se zna da je živio od posljednje decenije 18. vijeka pa do smrti krajem prve polovine 19. vijeka, a koji je bio kao agent kod knjaza Adama Čartorijskog. U daljem tekstu, na stranicama 670-674, ipak se jasno daje do znanja da se radi o izvjesnom (nekom) „crnogorskom knezu Vazoviću“ koji je tada boravio u Parizu, a koji je svoje vojno obrazovanje stekao u kadetskom korpusu u Petrogradu. Na osnovu svega što se može reći o navedenom tekstu najvjerovatnije da se radi o poznatoj istorijskoj ličnosti knezu Nikoli Vasojeviću (1797-1844)! (Napomena: Detaljnije o knezu Nikoli Vasojeviću može se pročitati u radovima Dr Ljubomira Durković-Jakšića i Radomira P. Guberinića. U knjizi o knezu Nikoli Vasojeviću autor Radomir P. Guberinić navodi podatak da je knez Nikola rođen 1797. godine (str. 11), ali na strani 14 navodi ili citira dr Ljubomira Durkovića, koji govori o peseljavanju starih Trebješana, da je u „(…) spisku kolonista iz 1807. godine i Nikola Milošević bilježi po očuhu kao Nikolaj Gligorov Radonjić, neoženjen, star 18 godina (…)“! Dakle, naša primjedba bi bila da se godina rođenja i godine starosti koje se navode kod Guberinića i Durkovića ne slažu odnosno knez Nikola Vasojević nije mogao 1807. godine imati 18 godina, ako je godina rođenja kako su naveli 1797. i kako navodi R. Guberinić, već da je rođen znatno ranije oko 1790. godine ili koju godinu prije).
Takođe, u časopisu„Russkaя starina, 1898 godъ. (Ežemѣsяčnoe istoričeskoe izdanie), Moskva, S.-Peterburgъ 1870-1899 gg. Godъ XXIX-й izdaniя. Sanktpeterburgъ. Aprѣlъ, 1898 godъ, u svesci za april mjesec u tekstu pod naslovom „Zapisi Mihaila Čajkovskoga (Zapiski Mihailv Čaйkovskago), koji je izlazio u nastavcima, na preko 50 stranica dato je obilje podataka o Srbiji, knjazu Milošu, ekspediciji kneza Vazovića – Nikole Vasojevića (knяzя N. Vazoviča), putovanjima do Ženeve, Italije, Carigrada i tako dalje. Dalje se govori da je knez Vasojević poslednje godine svoga života boravio u Beogradu, a da je poginuo na granici Turske, kod Bijelog Polja (Ak-(o)va) na granici sa Crnom Gorom, kao i da je ubijen od strane razbojnika na mjestu koje je blizu odakle je porijeklo kneza Nikole Vasojevića. Naša napomena vezana za pogibiju kneza N. Vasojevića glasi: da se u knjizi o Nikoli Vasojeviću, autora Radomira P. Guberinića, daju sasvim drugačiji podaci o mjestu smrti, što znači da imenovani autor(i) nije(su) upoznat(i) sa navedenim podacima datim u Zapisima Mihaila Čajkovskog, koje je objavljivao časopis „Ruska starina“ u nekolika nastavka.
Cijeneći sve napore koje autori publikacija, pojedinci ili udruženja poduzimaju u cilju razjašnjenja događaja ili prilika, kao i okolnosti u kojima se nešto desilo, smatrali smo za potrebno da organizatorima obilježavanja pomena na „Kneza Nikolu Vasojevića“ ukažemo na drugačije podatke koji govore o okolnostima i mjestu pogibije „kneza Nikole Vasojevića“, bez bilo kakve namjere da dokazujemo ili osporavamo njihovu plemenitu namjeru i činjenje.
Bravo!